Naar aanleiding van de sessie Bruisend Brainstormen op het Startersfestival op 13 maart jl. deel ik hierbij meer informatie over brainstormen voor ZP’ers. Ik heb informatie toegeschreven naar de situatie dat jij een brainstorm organiseert met ZP’ers of met andere bekenden. Binnen bedrijven, organisaties en andere teams spelen ook andere zaken mee. Die heb ik hier buiten beschouwing gelaten.

De volgende items komen aan bod:
Brainstormen in 4 stappen
Richtlijnen voor brainstormen
5 Valkuilen in brainstormen
- Een brainstorm begeleiden
Andere factoren die belangrijk zijn
Boekentips

Brainstormen in 4 stappen

Brainstormen doe je in 4 stappen. Stap 1 zit verscholen in de goede voorbereiding.
1. Formuleer een motiverende startvraag.
2. Divergeren: bedenk met de groep een zo groot mogelijke variëteit aan mogelijke oplossingen.
3. Convergeren: combineer en selecteer tot je een paar sterke ideeën overhoudt.
4. Acties bepalen: zet de gekozen ideeën om in realiseerbare acties.

De belangrijkste vaardigheid bij brainstormen is het kunnen schakelen tussen ‘creatief denken’ en ‘kritisch denken’. Als begeleider ondersteun en stimuleer je dit leerproces. Een pauze tussen stap 2 en 3 zorgt voor een frisse blik en vernieuwde energie.

Richtlijnen voor brainstormen

De richtlijnen van het brainstormen hebben allemaal als doel het creatieve ‘groei-denken’ in een groep te versterken:

– Stel je kritiek en oordelen uit.
– Stimuleer wilde ideeën.
– Ga voor kwantiteit, hoe meer ideeën des te beter.
– Bouw verder op de ideeën van anderen.

5 Valkuilen voor brainstormen

Brainstorm valkuil 1: Een verkeerd doel kiezen

Het doel is onduidelijk: wanneer een groep op een vaag doel wordt uitgenodigd krijg je ook problemen met de motivatie. Bovendien, als je niet helder hebt wat er bereikt moet worden, kun je ook niet bepalen wat het ‘beste’ idee is. Het helder krijgen van het doel is dan je eerste opgave. Creatieve denktechnieken kun je ook inzetten om een onduidelijk doel scherper te maken. Dit kan eventueel de eerste ronde brainstormen zijn.

Brainstorm valkuil 2: Slechte voorbereiding

Let op bij de voorbereiding van je brainstormsessie dat je tijd steekt in het formuleren van de juiste de startvraag. Je kunt de mensen die je gaat uitnodigen hier al bij betrekken. Je maakt de groep verantwoordelijk voor het werken aan een doel dat er toe doet.

Brainstorm valkuil 3: De verkeerde mensen

Natuurlijk bestaan er geen verkeerde mensen. Je kunt wel in de voorbereiding stil staan bij de optimale samenstelling van je groep. Let hierbij op een mix van:

Mensen met een positieve en open denkhouding. Dat kunnen mensen zijn met ervaring in creatief denken. Het kunnen ook mensen zijn die van nature meedenken met anderen en gemakkelijk veel verschillende mogelijkheden zien.

Deelnemers met de vaardigheid om kritisch te zijn. De groep moet in staat zijn om snel veel nieuwe ideeën te bedenken en oordelen uit te stellen. Maar om de veelheid terug te brengen naar een paar krachtige ideeën zijn kritische denkers bijzonder waardevol.

Experts. Mensen met specialistische kennis of veel relevante ervaring met betrekking tot het onderwerp. Let er op dat je verschillende expertises aan boord hebt. Als je alleen maar juristen uitnodigt, is de kans groot dat je ideeën uitsluit. Juist de combinatie van verschillende experts geeft een interessante creatieve chemie.

Buitenstaanders. Mensen die het probleem wel begrijpen maar er voor het eerst mee in aanraking komen. Zij denken op heel verrassende manieren na over je vraag en kunnen heel snel blinde vlekken aanwijzen die jij en/of de specialisten hebben.

Brainstorm valkuil 4: Verkeerde verwachtingen

Zeker bij groepen die nog weinig ervaring hebben met effectief brainstormen kunnen de verwachtingen vooraf onrealistisch zijn. Het is belangrijk daar in de voorbereiding en ook bij aanvang van de eerste sessie aandacht aan te besteden.

Creativiteit klinkt voor velen zo vrolijk en veelbelovend. Lekker even ‘out of the box’ denken en dan zijn alle problemen uit de wereld. Wie met zulke verwachtingen aan een brainstorm begint, zal snel gedemotiveerd kunnen raken. Het bedenken van innovatieve ideeën kost nu eenmaal inspanning en tijd. Hoe kun je je deelnemers hier goed op voorbereiden? Beloof ze niet dat je in een sessie van een uurtje het probleem gaat oplossen. Zeg beter dat je samen met hun het probleem wil aanpakken en dat je in een eerste sessie zo ver mogelijk wil komen met een eerste stap.

En bepaal zelf of het doel dat je nastreeft qua ambitie ook past bij de beschikbare tijd en het vaardigheidsniveau van de groep. Als je in eerste instantie weinig tijd hebt, kun je een ambitieus vraagstuk opdelen in subvragen en daar je tijd in steken.

Brainstorm valkuil 5: Luchtkastelen in plaats van actie

Als de geest uit de box is, is hij soms moeilijk weer terug te krijgen. Wat vaak fout gaat in een brainstormsessie is dat de groep alle kanten op denkt en de ideeën steeds wilder worden. Maar dat is maar een kwart van het werk. De ideeën die uit deze ‘divergerende’ fase komen, zijn de ingrediënten voor de handvol goede ideeën die je wil gaan toetsen op de realiteit. Er moet nog met de prille ideeën gekookt worden, zou je kunnen zeggen. Dat heet de ‘convergerende’ fase van een brainstorm en daar gaan de hersens pas echt kraken.

Alleen maar divergeren en dan vervolgens stoppen is luchtkastelen bouwen. Daar is niets mis mee want dat is juist wat je wil. Maar je wil het kasteel uiteindelijk wel weer op de grond krijgen. En zelfs dan is je sessie nog niet klaar.

De allerlaatste fase, die vaak wordt vergeten is het vertalen van de uitkomst (ideeën) naar handelingen (acties). Het maakt niet uit hoe je brainstorm verder verloopt, als je afsluit (en tijd neemt) voor het bepalen van een actielijst, heb je altijd winst behaald.

Een brainstormen begeleiden

Net zoals een vergadering een kundige voorzitter nodig heeft, zo is bij een brainstorm een goede procesbegeleider onmisbaar. Dit moet bij voorkeur iemand zijn die al meerdere keren een creatieve sessie heeft begeleid en de structuur van een brainstorm overziet. Je wil iemand voor de groep hebben die het talent heeft om een losse en veilige sfeer te scheppen zodat iedereen zich vrij voelt om te zeggen wat zij of hij denkt. Daarbij hoort de vaardigheid om te sturen waar het nodig is en los te laten waar het kan.

We spraken over de innerlijke criticus. Deze wil je zoveel mogelijk buiten spel zetten en dat is heel moeilijk als je je eigen brainstorm leidt. Kies ervoor een ander de brainstorm te begeleiden als jij dit organiseert voor je eigen vraagstuk.
De begeleider moet zo objectief mogelijk zijn en voldoende afstand tot de materie hebben om de brainstorm succesvol te leiden.

Andere factoren bij brainstormen

Natuurlijk zijn er nog vele andere factoren die een brainstorm bijeenkomst maken of breken.
• Geschiktheid van de locatie.
• De juiste materialen.
• Creatieve werkvormen die passen bij de groep.
• Voldoende ervaring met creatieve denktechnieken (zie inspiratie bij boekentips).
• De juiste selectie criteria kunnen bepalen.

Boekentips

– Gamestorming
“In ‘Gamestorming’ staan ruim 80 spellen die u helpen om barrières te slechten, beter te communiceren, inzicht te vergroten en nieuwe ideeën en strategieën te bedenken. De auteurs brachten tools voor beelddenken in kaart bij ’s werelds meest innovatieve professionals en zagen hoe hun teams prachtige dingen van de grond kregen. Het resultaat van deze inventarisatie is ‘Gamestorming’: een unieke verzameling spellen die betrokkenheid en creativiteit stimuleren én voor meer helderheid en structuur op de werkplek zorgen.”

– Brainstormen
“Dit volledige en state-of-the-art handboek helpt de lezer om effectiever te brainstormen en creatiever te denken. Naast beproefde technieken introduceert het een aantal nieuwe brainstormtechnieken en nieuwe methodes om met groepen aan de slag te gaan. Bovendien bevat het talloze oefeningen om het creatieve brein te verbeteren.”

– Brainstormen met resultaat
“Dit boek tilt het instrument naar een hoger plan: brainstormen wordt onderdeel van een vernieuwingsproces. Het onderwerp maakt niet uit: nieuwe producten en diensten, verbeteringen van een proces, vinden van nieuwe (wetenschappelijke) methodes, marketingconcepten, klantbenadering, oplossen van een specifiek probleem of een algemene verkenning. In elk van deze gevallen is een brainstorm een zeer geschikt middel om tot nieuwe ideeën en inzichten te komen.”

Loop jij vast op een vraagstuk waar je maar het niet antwoord op vindt? Plan een Frisse Blik gesprek en wie weet ben je na 1 gesprek alweer lekker in beweging!

 

Wat houdt jou tegen
om je dromen achterna te gaan?
Bekijk deze video en laat je inspireren!